پرســـش و پاســـخ درباره
نـماز
در اين بخش سؤالاتى كه از طرف
شما از طريق ايميل مطرح و پاسخ داده شده است را گردآورى نموده ايم. براى مشاهده
پاسخ بر روى سؤال كليك نماييد. پس از مطالعه پاسخ مجددا بر روى سؤال كليك كرده
تا بحالت اوّل بازگردد.
۱) اگر منظور از صلوة در
قران همیشه به معنای رویکرد بوده است ، چرا خداوند برای آن اوقات معینی تعیین کرده
اند و آیا نماز (شکل ظاهری صلوة) نیز به این اندازه مهم بوده است؟در این صورت! ;
چرا نحوه اقامه آن در قرآن ذکر نشده است تا از تحریف وتغییر آن نیز جلوگیری شود؟آیا
این به این معنا نیست که به هر شکل وبا هر زبانی می توان به خداوند رویکرد داشت؟
سوال دیگر این که آیا تفاوتی که در اقامه نماز بین شیعیان و اهل تسنن وجود دارد مهم
نیست وکدام یک صحیح است و چرا؟
گفته بودم معناي " صلوه" رويكرد است ، نه آنكه
نماز متعارف ضرورتي ندارد و فقط بايد به خدا رويكرد داشت ؟ كلمه صلوه عام و كلي
است و هر نوع رويكردي به خدا را شامل ميشود . به عبارتي ديگر هر نمازي صلوه است
اما هر صلوتي نماز نيست ، دعا و نيايش و انديشه كردن در آيات خدا هم صلوه است .
اوقات پنجگانه صلوه مسلم و قطعي است و حد اقلي است كه هر مسلماني شايسته است با
حضور در جماعت آنرا اقامه نمايد ، اما به صورت فردي نيز هر گاه حضور قلبي داشت
يا خواست بدست آورد ، ميتواند شخصا با خدايش خلوت كند . ما نحوه اقامه نماز و
شكل آنرا از سنت پيامبر فراميگيريم ، كه مقرب ترين مردم به خدا بود .چنين سرود
و ستايشي از آنجا كه سخن ما با خداست ، نه سخن او با ما ، حكيمانه تر است كه
انتخاب خود ما باشد نه ديكته او !! آيا هرگز شنيده ايد معشوقي مدل نگارشي براي
عاشقش ارسال نمايد تا از آن رونويسي كند !؟ فكر نميكنيد خداوند حكيم در الگو
ندادنش در اين مناجات حكمتي داشته است؟ نمازهاي پنجگانه را براي حفظ وحدت و يك
دلي مسلمانان بايد به زبان اصلي ، روي به قبله و هماهنگ با مردم خواند، اما هر
كسي ميتواند نمازهاي داوطلبي را با هر زبان و آداب و شيوه اي كه خود دوست دارد
، بخواند اگر دلها هنگام نمازمتوجه خالق باشد ، ديگر چندان مهم نيست كه در
تفاوت هاي شكلي نمازهاي اهل تشيع يا تسنن توقف كنيم . خداوند شما راازنماز
گذاران خالص قرار دهد
۲) آیا نماز باید عربی
خوانده شود؟ آیا ایراد دارد در نماز و پرستش در خلوت با زبان وادبیات مادری خودمان
با همان معانی بپرستیم؟
نمازهاي پنجگانه كه متاسفانه ميان ما سه گانه ! در
زمان دلخواه شده است ، علاوه بر ارتباطي فردي با خدا ، جنبه اجتماعي بسيار جدي
دارد كه بايد در جماعت و هماهنگ با بقيه نمازگذاران اقامه شود ، همانطوركه قبله
واحد است زبان و زمان و ظاهرو باطن آنهم ثابت است ! اما شما ميتوانيد ارتباط
شخصي تان را با خدا به زبان مادري و با هر آداب و ترييبي كه بيشتر احساس نزديكي
با خدا ميكنيد بجاي آوريد
۳) شما گفتید نحوه اقامه
نماز به انتخاب خود ماست و در قرآن الگویی ذکر نشده است . می توان این طور نیز
برداشت کرد که آزادیم به هر شکلی که بیشتر حضور قلب داشته باشیم آن را اقامه کنیم ؟
وآیا مجبوریم حتی بدون کوچکترین حضور قلبی حتماً آنرا ادا کنیم وترک آن موجب گناه
خواهد شد؟
گويا سوء تفاهمي حاصل شده است ! نمازهاي پنجگانه
يوميه كه به جماعت انجام ميشود و حالت سرود دسته جمعي دارد ( و متاسفانه ميان
ما شيعيان تبديل به سه وقت ،آنهم به صورت فردي شده ) مطابق سنت پيامبر و به يك
فرم انجام ميشود ، اما به غير از اين پنج وقت شما آزاد هستيد به هر زبان و
آدابي با خالقتان راز و نياز كنيد . ايستاده ، نشسته ، خوابيده و ... در مورد
حضور قلب ، مي پرسم آيا شما هر وقت سرحال باشيد ورزش ميكنيد ؟ يا ورزش ميكنيد
تا سرحال بيائيد ؟ اگر نماز گذار بيدارو آگاه باشد كه با آفريننده ميليونها
كهكشان در حال گفتگوست و هرآنچه دارد از اوست و گذشته و حال و آينده اش بدست
قدرت اوست ، خميازه نميكشد !؟ هيچ كسي را نميتوان به زور عاشق كرد ، وقتي عشق
آمد حضور قلب خودش حاصل ميشود. يار به ما نزديك است ، ما از او دوريم . دلتان
شاد از حضور او باد
۴) چگونگی نماز و روزه در
سوئد که خورشید در اوقاتی از تابستان غروب نمیکند و در زمستان برعکس مدت چند هفته
طلوع نمیکند را توضیح دهید
بر حسب آنچه آقايان فقهاء، كه در اين امور مطالعه
ميكنند ، نظر داده اند ، نماز و روزه كسانيكه در چنان مناطقي زندگي ميكنند با
اوقات مكه بعنوان قبله مسلمين تنظيم ميشود . من فكر ميكنم همينكه مسلمانان آن
ديار با مشورت دسته جمعي بر ترتيبي توافق كنند ، همان كفايت ميكند ( واله عالم)
۵) آیا مدارکی دال بر این
که بعد از ۱۴۰۰ سال هنوز نماز به شیوه پیامبر اجرا می شود وجود دارد؟منظورم این است
که برخی معتقدند که نحوه نماز خواندن تحریف شده است آیا صحیح است؟
بهترين مدرك همين حضور ميليونها مسلمان در سراسر
جهان است كه ناظر و مراقب و مانع انحراف بوده اند . همين كه عملي مستمرا به
صورت سنت اجرا ميشود دليل توافق بر درستي آنست
۶) برپا داشتن نماز با
صدای بلند و یا کوتاه خواندن آن در نمازهای مختلف روزانه ویا ذکر صلوات بر پیامبر
در رکوع و سجود و تشهد چیست؟ در این باره عقاید مختلفی وجود دارد و برخی حتی تشهد
را زاید و نا درست می دانند. این نکات مرا نگران کرده که خدای ناکرده نتوانم این
سنت را بدرستی به جا آورم. آیا اصولا رعایت این نکات موجب درستی این ارتباط است و
یا می بایست آن را در جای دیگری جستجو کرد؟
لند يا كوتاه خواندن برخي نمازهاي يوميه ظاهرا از
سنت اخذ شده است وگرنه در آيه ۱۱۰ سوره اسراء گفته شده است كه نمازت را نه بلند
و نه آهسته بخوان بلكه حالتي ميان آندو را بگزين.
نشنيده ام كسي در ركوع و سجود صلوات بگويد، اما در تشهد چنين ذكري وجود دارد،
كه آنهم امري تاريخي و توافقي و ناشي از سنت است و اصولا جزئيات نماز در قرآن
نيامده است . منظور از صلوات ، اداي ذكر و ورد و كلام نيست ، بلكه معناي ريشه
اي آن رويكرد و توجه است . صلوات بر پيامبر يعني به او، به عنوان الگوي رفتاري
، توجه كردن و از راه و روشش تبعيت نمودن . آداب نماز در عين آنكه لازم و ضروري
است ، اما تماما وسيله و مقدمه است ، اصل نماز حضور قلب و خشوع در برابر خالق
هنگام ذكر او و احساس بندگي و خضوع است . خدا شما را از نماز گذاران قرار دهد
۷) آمار شما در مقاله نماز
و نیاز درست نبود خودتان تعداد كلمه هاي شهر و صلاه و يوم را بررسي كنيد
به نكات ذيل توجه فرمائيد جمع كلمات " شهر" و "شهرا"
(نكره) درست ۱۲ ميباشد . بقيه موارد مثل شهرين ، شهور و اشهر حالت جمع دارند جمع
كلمات يوم (۳۴۹ بار) و يوما ( ۱۶ بار) دقيقا ۳۶۵ ميباشد . بقيه موارد مثل يومكم ،
يومهم ، يومين ، ايام و يومئذ همواره با ضمائر و يا بصورت جمع آمده اند در مورد
صلوه بگمانم اشتباهي لفظي شده باشد وگرنه مشتقات صلوه ۹۹ بار تكرار شده كه مساوي
نام هاي خدا ( بر حسب روايتي از رسول) است ودرست در ۱۷ آيه قرآن دوكلمه اله و صلوه
با هم در يك آيه آمده اند كه تعداد ركعات را نشان ميدهد
۸) آيا تلفظ صحيح در نماز
لازم است؟
تلفظ صحيح البته لازم است ، ولي بسيار مهم تر از آن
دانستن معاني الفاظ و آگاهي از ايجاد ارتباط با خالق است. تلفظ غير صحيح به
دليل نا مانوس بودن غیر اعراب با زبان عربي باعث ابطال نماز نميگردد،اما بايد
سعي كرد بتدريج بهتر شود
۹) آیا خواندن نماز آیات
واجب است؟
خير ، نماز آيات واجب نيست ، مستحب است
۱۰) می دانیم در قرآن
کیفیت نماز و وقتهای ادای آن نیامده است. آیا واجب است که به سنت پیغمبر عمل کنیم؟
در صورتیکه در قرآن نیامده است؟
اوقات نماز در قرآن دقيقا آمده است ، به مقاله "
نماز و نياز" مراجعه كنيد . در مورد كيفيت نماز اگر نخواهيم مطابق سنت پيامبر
كه مورد قبول و احترام مسلمانان است عمل كنيم و هر كس به دلخواه آنرا بجا آورد
، چه وحدتي براي مسلمانان باقي مي ماند ؟ و اصلا چه حسني دارد كه هركسي سليقه
خود را در عملي كه نمايش وحدت جهاني يك امت است اعمال كند ؟
۱۱) آیا می شه نماز رو
فارسی خواند؟ من در اینترنت یک مدت گشتم ولی چیز خیلی مستدلی پیدا نکردم. خبلی ها
مشکل رو ترجمه واژه ها عنوان کرده بودند. می دونم که هیچ ترجمه مناسبی برای بیان
دقیق واژه های سوره ها وجود نداره و برای همین هم هست که ما تفسیر قران رو گوش می
دهیم. چرا از همین تفسیر قرآن توی نماز استفاده نکنیم؟ مثلا در بیان "ایاک نعبد"
بگوئیم من فقط و فقط وجودم پذیرا و هموار توست. یا کامل تر. خلاصه هر چیز که بتونه
حق مطلب رو ادا کنه. حتی اگه خیلی طولانی تر بشه. دلیلم از این سوال این هست که
تجربه شخصی من اینه که وقتی که در قنوت فارسی دعا می کنم چون خودم گوش میدم بهتر
متوجه می شم و این الفاظ کمتر جنبه عادت پیدا می کنه و توجهم عميق تر می شه. من می
دونم که هر چقدر عربی آدم یهتر یاشه و بیشتر تحقیق کرده باشه دیگه کامل متوجه می شه
و این مشکل رو نداره یا کمتر داره و لی برای ما که به هر حال در این زمینه قوی
نیستيم چطور؟
نماز در اسلام واقعي ( مطابق قرآن و سنت پيامبر) فريضه
اي دسته جمعي و سرودي همگاني است كه ما شیعیان به عادت تاريخي آنرا بصورت فردي
انجام ميدهيم ، در يك عمل جمعي همانطور كه قبله واحد است ، ايجاب ميكند الفاظ هم
واحد باشد و هر كس به زبان دلخواه غريبه با ديگران ساز خود را نزند . اما در
نمازهاي مستحبي هيچ اشكالي ندارد به زباني كه مي فهميد بخوانيد . يادگرفتن معاني
نماز كار ۱۰ دقيقه است و بخش اعظم آن تكراري است . اگر نماز فارسي بيشتر به شما
حضور قلب داده ، بدليل تازه بودن آنست ، الفاظ فارسي را هم كه مدتي تكرار كرديد ،
همچون رانندگي يكنواخت و اتوماتيك ميشود . چاره كار تازه نگه داشتن نماز با تنوع
بخشيدن به آن در انتخاب سوره هاي متنوع براي هر نماز است ، همانطور كه اهل تسنن
چنين ميكنند . بحث بيشتر را ميتوانيد در مقاله "نماز
و نياز" در وبسايت ملاحظه كنيد.
۱۲) نظر شما در خصوص نماز
خواندن خانمي در منزل شخصي و بدون استفاده از چادر چيست (اقامه نماز با لباس راحتي
)؟
حجاب پوششی است درمقابل نامحرمان ، در شرايطي كه
خانمي در خانه خويش در ميان همسر و فرزندان ميباشد و مطمئن است نامحرمي سر زده
وارد خانه نميشود و كسي نيز از خارج خانه بر او اشراف ندارد ، آيا بايد از خدا
رو بپوشاند ؟ البته اگر طبق عادت ، آرامش و تمركز بهتري با چادر پيدا ميكند ،
به اختيار خودش است همانطور بخواند كه حضور قلب بهتری پیدا میکند ، ولي اجباري
ندارد . بسياري از مسيحيان ديندار نيز وقتي در قسمت غرفه كليسا ميروند، طبق سنت
باستاني ، كه زنان مذهبي پوشيده بودند ، دستمالي روي سر خود قرار ميدهند ، اما
وقتي بيرون مي آيند و در ميان جمع قرار ميگيرند کشف حجاب ميكنند !! گوئي نفس
روسري قداست دارد!؟ در هر حال مغز هدف است ، پوسته محافظ است.
۱۳) چند وقتی است که
رابطه ام با خدا دیگر آن رابطه صمیمی و شاید کودکانه نیست و فقط رابطه یک رییس و
مرئوس باقی مانده,. با تعاریفی که جنابعالی از رب العالمین فرموده اید ، آنقدر خدا
برایم بالا رفته که دیگر ازش خجالت میكشم. دیگر روحم آرام نیست . آنقدر فکر
می کنم که می ترسم به افسردگی برسم؟
رابطه کودکانه با خدا گرچه رابطه عاطفی و لطیفی است
، اما در دوران بلوغ با شناخت عقلی باید بالنده و بارور شود ، درست است که خشیت
هراس آور است ، اما خشوع میآورد و قلب را خاضع میکند ، خضوعی که از عشق عرفانی
حاصل میشود نه احساسات نا خودآگاه . ابراهیم را در قرآن بخوانید که پیامبر
استدلال و برهان بود و در خلال قلبش ( خلیل خدا) رب را جای داد ، و محمد را ،
که " حبیب خدا بود و علی را ، که میگفت ، : لئن صبرت علی عذابک فکیف اصبر علی
فراقک ( گیرم عذابت را تحمل کردم ، فراغت را چگونه تحمل کنم ) و میگفت اگر
به آتشم سپاری ، همه اهل آتش را آگاه میکنم که تو را دوست دارم .... با کلام
مجیدش خود را مانوس کنید تا محبت او در دلتان موج بزند:
قل ان کنتم تحبون اله فاتبعونی یحببکم اله ....بگو اگر خدا را دوست دارید ، از
رسولش تبعیت کنید تا او هم شما را دوست بدارد
۱۴) معناى اذان و اقامه -
سلام و همچنين نماز در سفر را بفرماييد
با عرض سلام و تحيت. معناي "اذان" اطلاع دادن
وقت نماز به نمازگذاران است ، اقامه نيز از طرف امام جماعت خوانده ميشود كه
برپائي آنرا به مامومين اعلام كند . هر دوي اينها مستحب است ، نه واجب . اصولا
در نماز فرادي اين آداب ضرورت جماعت را ندارد. در مورد "سلامِِ" دكتر شريعتي
مقاله بسيار جالبي دارد كه آنرا توصيه ميكنم بخوانيد. براي نماز در سفر طولاني
با هواپيما ، اگر اقامه نماز در فضاي گشاده مقدور نبود ، ميتوان در مكان خود
روي بطرف قبله كرد و نشسته بجاي آورد . اصل توجه قلبي به خداست ، در قرآن توصيه
شده هنگام جنگ ، نماز سر وقت را اگر شده بحالت سواره يا پياده بر پا داريد. وقت
نماز در پرواز همان وقت مسافر است نه وقت مبدا يا مقصد. در مورد سئوال سركار،
اگر واقعا محل مناسبي در ساختمان اداره براي نماز يافت نميشود ، ميتوان چند
دقيقه اي را در ماشين خود بصورت نشسته به اينكار اختصاص داد . مرخصي چند دقيقه
اي گرفتن و يا اطلاع دادن به مديران براي اين تمركز محدود ، در محيط آمريكا
نبايد مشكلي باشد . در هر حال اساس ارتباط قلبي است
۱۵) چرا در هيچ جاي قرآن
به كميت نماز اشاره نشده است ولي در آيه ۶ سوره مائده به كميت وضو اشاره شده است؟
صلوه رويكرد است و نماز (فارسي) نوعي از آن ، صلوه
عام است و نماز خاص . نماز نياز و نداي ما با خداست ، اگر شكل آن دقيقا مشخص
ميشد ، همچون معشوقي ميشد كه به عاشق خود مدلي براي نامه عاشقانه نوشتن ارائه
دهد !! ما در نماز از شكل ارتباط پيامبران با خدا كه بهترين بود پيروي ميكنيم
۱۶) منظور بنده اين است
چرا وضو كه اهميت كمتري دارد را با تمام جزئياتش اشاره نموده است؟
وضو كاري ظاهري است ، نماز باطني . شستشو قالب است
، مناجات قلب و محتوا . اولي يكنواخت است و شكلي، دومي متنوع و دروني . پاكيزگي
ظاهر را ميتوان به همه الگو داد ، پاكيزگي باطن اختياري است و الگويش انتخابي .
و ما خود الگوي نماز پيامبر را برگزيده ايم.
۱۷) با پوزش فراوان ،
خداوند بزرگ که این همه سفارش به صلات و ارتباط مداوم انسا ن با خودش نموده است ایا
می توان فکر کرد که خانمها را به خاطر یک مسله فیزیولوژی از نماز نهی کرده باشد ،
آن هم برای ۶ روز/من اصلا نتوانستم آیه ای در این رابطه در قران پیدا کنم پس چگونه
به ما گفته اند نماز در این روزها حرام است روزه باطل است و این همه تفاصیل....
اولا ، مسئله اي كه پرسيده بوديد حكم قرآني ندارد و
حلال و حرامي از نظر الهي بر آن مترتب نيست ، بلكه فقيهان بر اساس تاريخ و سنت
بر آن حكم داده اند . من البته مطالعه و تخصصي در اينگونه مسايل ندارم ،
همينقدر شنيده ام در آن دوران كه آب به حد كافي وجود نداشته و لوازم
بهداشتي نيز در دسترس عموم نبوده است ، اين تدبير تضميني براي طهارت مساجد
محسوب ميشده است . فراموش نكنيد كه نماز فرادي كه امروز ميان ما ايرانيان معمول
شده ، در آن دوران منحصر به شرايط اضطراري بوده است ، بنابراين حضور پنج نوبت
زنان در مساجد ، با توجه به اينكه از هر چهارتاي آنان يكي در معرض اين ناراحتي
بوده است ( بر حسب احتمالات) نگراني آلوده شدن مساجد را مطرح ميكرده است . و به
همين نحو در مورد مردانيكه فرصت غسل كردن نيافته اند در سنت اين حرمت باقي
مانده است . وگرنه اين سئوال همواره مطرح است كه چگونه ميتوان مهمترين فريضه را
بمدت يكهفته تعطيل كرد؟ اگر طبق نظر فقيهان دعا و ذكر و امثالهم مانعي ندارد،
نماز هم ذكر است . هر چند تحمل شنيدن اين مطلب براي كسانيكه اصالت را به احكام
تاريخي فقهي ميدهند ، از تحمل انكار نماز و كفر گويي به خدا سخت تر است.!!
خلاصه آنكه مصلحتهاي محيطي و زماني و مكاني را نبايد با مصلحتهاي ايماني كه
اصل و اساس است يكي گرفت
اله اعلم بحقايق الامور
۱۸) چند وقت است که دارم
به پوچی میرسم ، نماز خوندن برام مفهومی نداره ، اصلا دین برام بی معنی شده ، همه
به نظرم یک بازی میا د . البته این اتفاق ها فکر نکنم چیز بدی باشه ، چون قبول
نکردن یه چیز با دلیل و منطق حتی غلط بهتر از قبول کردن کورکورانه است . البته باید
خدمتتان عرض کنم که من اصلا دین اسلام به شیوه اخوندهای امروزی را و به سبکی که
اینا میگن قبول ندارم ولی این حس با خوندن کتابهای علی دشتی و امثال این افراد شدت
گرفته ، طوری که بعضی اوقات می خوام نماز وهمه چیز رو کنار بزارم و فکرم خطور میکنه
نکنه دین وسیله تحمیر ما شده و همه دروغی بیش نباشه و ایا احکام ۱۴۰۰ سال پیش حالا
صدق میکنه و حس میکنم فقط خدای یکتا هست حالا تو هر جوری میتونی اونو درک کنی و
بشناسی و سپاس گزارش باشی
با سلام و سپاس از نامه ات ، اما سئوالاتت ؛ نماز
رويكرد و سخن گفتن قلبي با آفريدگار است ، نه آداب و تشريفاتي كه معنا و منظور آنرا
نميدانيم ! در وبسايت من ميتواني مقاله اي را كه در باره "نماز
و نياز" نوشته ام ببيني ، شايد بيفايده نباشد.
دينداري البته بايد با تحقيق و تجربه اي شخصي باشد وگرنه در برابر طوفانهاي بي ديني
دوام نمي آورد. مادام كه در حال تحقيق صادقانه هستي خدا هوايت را دارد و
انتظارزودرس از تو ندارد . با او خودماني و رفيق باش و راحت صحبت كن.
رفتار آخوندها و اصولا متوليان هيچ ديني دليل باطل بودن آن نميشود . آنها هم مثل
ساير اقشار ملت بد و خوب دارند و از ميان همين مردم بر خاسته اند اشكال از ماست كه
فكر ميكنيم اگر كسي لباس خاصي به تن كرد بايد پاك باشد .
فقط چهار در صد قرآن مربوط به احكام است ، بقيه اش اصولي جاويد و ابدي است . در
مورد احكام نيز بايد به روح و منظورآيات نگاه كرد نه شكل و قالبش كه تحول پذير و
قابل تغيير است.

|